in Keuzedelen, Lesmethoden

Veel bedrijven zoeken ondernemende medewerkers die hun transitie rond duurzaamheid kunnen vormgeven. Duurzaamheid is immers dé motor achter innovatie en productontwikkeling. Voor klanten is het een belangrijk koopargument. Van medewerkers wordt verwacht dat ze kunnen inspelen op deze innovaties en op die manier klanten kunnen bedienen. Gezien het grote belang ervan zal duurzaamheid inmiddels wel een voorname plaats in het onderwijs verworven hebben, zou je denken. Het tegendeel lijkt het geval. De hoogste tijd voor het onderwijs om de motor aan te zwengelen. Als docent kan je het verschil maken!

Aan ambitie rond duurzaamheid is geen gebrek. Elke organisatie, ook scholen, heeft inmiddels een beleid rond duurzaamheid. Bedrijven gebruiken duurzaamheid steeds vaker als argument bij de verkoop van hun aanbod. In het nieuws is het een en al klimaat en duurzaamheid dat de klok slaat. Er komt meer regelgeving rond duurzaamheid. Om de transitie naar duurzame producten zoals elektrische auto’s te stimuleren krijgen deze zelfs financiële voordelen en subsidies.

Veel jongeren als de Millennials en GenZ willen een bijdrage leveren aan een leefbare, veilige en schone wereld. Drie kernwaarden vormen daarbij de basis: eigenaarschap door impact te maken, inspiratie als basis voor persoonlijke ontwikkeling en verbinding met anderen. Deze kernwaarden vormen een gemotiveerde basis om aan de slag te gaan!

Dan zal duurzaamheid inmiddels wel een voorname plaats in het onderwijs verworven hebben, zou je denken. Opvallend genoeg is dat juist níet het geval. Opleidingen besteden er wel enige aandacht aan in de opleiding, binnen het mbo wordt het keuzedeel Duurzaamheid regelmatig gekozen. Duurzaamheid lijkt “best wel belangrijk”, maar het wordt nauwelijks als urgent opgepakt.

Sommige docenten en studenten zijn heel gedreven over dit thema, maar dat lijken eerder uitzonderingen. En dat is jammer, want juist als docent kan je het verschil maken.

Onderwijs loopt achter

De situatie rond duurzaamheid lijkt sterk op die rond het thema “ondernemen” zo’n 10 jaar geleden. Het maatschappelijk belang van ondernemen en ondernemerschap groeide toen sterk. Ook toen was er een kleine groep van gedreven docenten die zich er sterk voor maakten. Ook toen sloten de opleidingen en de collega’s zich schoorvoetend aan.

Inmiddels worden ondernemend gedrag en ondernemerschap beschouwd als een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs. De vertaling van duurzaamheid naar het onderwijs zal waarschijnlijk net zo verlopen.

Stap 1 Beeldvorming

Maar vanzelf zal dat niet gaan, doordat de beeldvorming op dit moment vaak niet positief of wervend is. Vaak wordt duurzaamheid gebracht als een negatieve boodschap: hoe slecht het gaat met het milieu, de aarde, de berg plasticafval en vul maar aan. De positieve kanten zoals wereldwijd afnemende armoede en het ontstaan van nieuwe kansen en oplossingen krijgen veel minder aandacht.

In de beeldvorming wint het negatieve gevoel rond duurzaamheid het van het positieve gevoel, de overtuiging dat er problemen zijn en dat we die kunnen oplossen. Dat negatieve imago trekt studenten niet aan, maar stoot ze eerder af.

Hoe belangrijk beeldvorming is blijkt uit dit voorbeeld. De opleiding “Duurzaamheid” van een onderwijsinstelling trok te weinig studenten. De naam van de opleiding werd veranderd in “Future Studies”; de inhoud van de opleiding bleef gelijk. De opleiding trekt inmiddels erg veel studenten.

Stap 2 Te simpel of te groot

Een andere stap die gezet moet worden heeft betrekking op de invulling van het onderwijs. Veel lessen Duurzaamheid worden op een bijna triviale manier ingevuld: draai een druppelende kraan dicht, gebruik geen plastic zakken of gebruik LED-verlichting. Voor veel studenten is dit zo vanzelfsprekend dat het ze niet boeit. Duurzaamheid wordt op deze manier te simpel benaderd.

Een andere valkuil is dat problemen juist te omvangrijk worden opgepakt. Zo omvangrijk dat het de belevingssfeer en de mogelijkheid van de student om er iets aan te doen ver overstijgt. Het smelten van de ijskap is daarvan een voorbeeld. Duurzaamheid is hierbij te groot. “Als het zo groot is en ik kan er toch niets aan doen, laat dan maar”, is dan de reactie.

Vertalen naar beroep

De ontbrekende stap is de praktische vertaling van duurzaamheid naar het beroep. Daarbij gaat het erom dat studenten gaan herkennen wat de práktische vertaling van duurzaamheid in hun beroepspraktijk betekent. Dat kan gaan om min of meer vanzelfsprekende dingen; in de bouw bijvoorbeeld over het scheiden van afvalstromen en het hergebruik.

Maar het kan ook gaan over innovatieve verbeteringen, zoals het terugwinnen van niet-gereageerd cement in beton. Of nog een stap verder: moleculaire recycling. Daarbij wordt bijvoorbeeld plastic gerecycled tot kleine moleculaire delen, delen die weer gebruikt worden om er schoon plastic van te maken.

Onderwijs: zwengel de motor aan!

Duurzaamheid is een complex onderwerp, dat veel invalshoeken kent. Voor het onderwijs ligt hier een belangrijke rol. Door met een duurzame blik samen te werken in de beroepspraktijk, gebaseerd op de drie kernwaarden van jongeren, ontstaan nieuwe mogelijkheden.

Zo wordt duurzaamheid een ander woord voor “ondernemen voor de toekomst”.

Recente berichten
2 Reacties
  • Jet Hangelbroek
    Beantwoorden

    Goed idee Gerard! Ik zelf adviseer scholen en besturen in het basisonderwijs. Zij willen vaak wat met duurzaamheid, maar komen veelal niet verder dan zonnepanelen op het dak en een eigen mok mee.
    Heb jij tips voor basisscholen? Hoe zou je duurzaamheid in het onderwijsaanbod een plek kunnen geven (bv bij burgerschap)? Ik denk zelf aan: bespreekbaar maken wat alle crisisberichtgeving met je doet, het weerbaar maken tegen teveel moedeloosheid (of onverschilligheid) en het voeden van een houding van hoop, creativiteit en dat je kan bijdragen. Maar hoe maak je dat concreet? Heb jij ideeën?

    • Gerard Dwvdo
      Beantwoorden

      Dag Jet,
      Om duurzaamheid een plek te geven in het onderwijs kan je het beste aansluiten bij de directe levensomgeving van de leerlingen en studenten. Ook bij alledaagse gebeurtenissen komt duurzaamheid om de hoek kijken. Denk aan eten en de productie ervan. Denk aan kleding, en de productie ervan. Er zijn nog veel meer concrete onderwerpen die je kunt verbinden met duurzaamheid.

      De uitdaging bij onderwijs op gebied van duurzaamheid is de diepgang van je les. Soms blijft het hangen bij lekkende kranten en bij zonnepanelen, dat is te oppervlakkig en motiveert niet.. Sommige heel gemotiveerde docenten gaan juist weer veel te diep! Dat stoot leerlingen weer af!

      We hebben een praktisch boek gemaakt over duurzaamheid, gericht op leerlingen en studenten. Duurzaamheid in je beroep.
      Kijk daar eens naar.
      Ik ben benieuwd wat je er van vindt!

      Gerard

Laat een reactie achter

1 × 2 =

0